الشيخ لطف الله الصافي الگلپايگاني

66

شرح حديث عرض دين حضرت عبد العظيم حسنى (ع) (فارسى)

الأوهام ، كيف تدركه الأوهام و هو خلاف ما يعقل و خلاف ما يتصوّر في الأوهام انّما يتوهّم شيء غير معقول و لا محدود » « 1 » خداوند متعال شيء غير معقول و غير محدود است پس آنچه وهم بر آن واقع شود و در وهم آيد ، آن او نيست و چيزى شبيه به او نيست و اوهام او را درك نمى كند . علامه‌ى مجلسى رضوان الله تعالى عليه در بيان مربوط به اين حديث شريف مى فرمايد : مفاهيم و معانى بر دو قسم‌اند . مفاهيمى كه عموميت و شمول دارند و چيزى از اشياء نه ذهنى و نه عينى از آنها خارج نمى باشد و همه را شامل‌اند مثل مفهوم شيء ، موجود و مخبر عنه ، و بنابراين بر غير قابل تعقّل و تصوّر و غير محدود اطلاق مى شوند ، و مفاهيمى مى باشند كه عند الاطلاق مصاديق آنها توهّم و تصوّر مىشود . اطلاق مفاهيم قسم اول بر خداوند متعال اثبات و نفى انكار ، ابطال و تعطيل است ، و نفى اطلاق آنها بر الله تعالى ابطال ، تعطيل و انكار است . از اين رو امام عليه السلام اجازه مىدهد كه گفته شود « الله موجودٌ » يا « الله شيء » ، زيرا از آن مصداق در ذهن متصوّر نمى شود و چون مفهوم آن عام است و بر غير متصوّر و منزّه از آنكه به تصور در آيد صدق مىكند ، بلكه مفهوم متصوّر و مصداق ذهنى خاصى ندارد بر خداوند متعال اطلاق مىشود و صادق است و هر چه در ذهن متصوّر شود كه آن مفهوم آن است . خدا آن نيست و آن چنان نيست و منزه

--> ( 1 ) . التوحيد ، باب 7 ، ح 6 ، ص 106 .